ارتباطات

تعریف : فرایند انتقال پیام از فرستنده به گیرنده به شرط همسان بودن معانی بین آنها.

حوزه‌های تخصصی ارتباطات به مسایل مختلفی میپردازند از جمله:

ارتباطات جمعی, ارتباطات توسعه, مطالعات رسانه ای, ارتباطات سازمانی, زبان شناسی اجتماعی, تحلیل گفتمان, زبان شناسی شناختی, معنی شناسی,

مطالعات رسانه‌ای

مطالعات رسانه‌ای نام حوزه‌ای از علوم ارتباطات است که به مطالعه رسانه‌های جمعی و آثار آنها بر افراد و جوامع میپردازد. از پیشگامان این حوزه مارشال مک‌لوهان و استوارت هال هستند. در ایران مطالعات رسانه‌ای به عنوان زیر مجموعه‌ای از علوم ارتباطات در دانشگاه تهران تدریس می‌شود.

ارتباطات رشته‌ای دانشگاهی است که به بررسی پدیدهٔ ارتباط می‌پردازد. ارتباط فرایند تبادل داده‌هاست که معمولاً از رهگذر سامانه‌ای از نمادهای مشترک انجام می‌گیرد. ارتباطات امروزه دارای دو حوزه کلی است، یکی اdette forstår bare norskeرتباطات به عنوان یکی از شاخه‌های علوم انسانی که شامل زیرشاخه‌هایی از جمله مطالعات ارتباطی و روزنامه‌نگاری و روابط عمومی است، و دیگری ارتباطات به عنوان یکی از شاخه‌های فناوری که مخابرات از زیرشاخه‌های آن بشمار می‌آید.

ارتباطات علم برقراری ارتباط است و دارای شاخه‌های گوناگون از جمله ارتباطات انسانی و ارتباطات همگانی است. ارتباط به معنای ایجاد رابطه تعامل و گفتگو است. در حال حاضر ارتباطات جزو مهم‌ترین و مورد علاقه‌ترین علوم است

تعریف ارتباطات از کتاب مدیریت ارتباطات میان فردی نوشته هاشم دهقانپور فراشاه فصل اول تعریف ارتباط

دیگر زندگی در جزیره‌ای تنها و منفک از دیگران امکان‌پذیر نیست. شاید غاری را نتوان یافت که پای انسان دیگری به آنجا باز نشده باشد. همه ما از مادر متولد می‌شویم، و در دوران جنینی با مادر خود در ارتباطیم، در خانواده رشد می‌کنیم، در مدرسه و در کنار سایر همسالان درس می‌خوانیم، پس از چندی جذب محیط کار می‌شویم و ناگزیر با سایرین در ارتباط خواهیم بود. حتی اگر امکان سفر به کرات دیگر برایمان فراهم باشد تصور زندگی بدون ارتباط با زمینیان دشوار می‌نماید. با توجه به این واقعیت می‌توان گفت ارتباط واژه‌ای است که در دنیای امروز زیاد به چشم می‌خورد و آدمی به هیچ وجه راه گریزی از آن نمی‌یابد. افراد نوع بشر برای زنده ماندن ناچار به برقراری رابطه موثر با یکدیگر می‌باشند. مفهوم کلاسیک ارتباط میان فردی نخستین بار در سال 1950 مطرح شد. در آن زمان بیشتر بحث پیرامون روش‌های سخنرانی عمومی بود اما مطالعات بعدی پا را فراتر گذاشته و موضوعاتی چون گوش‌دادن، خودافشایی، تایید، روابط خانوادگی، ارتباط محاوره‌ای و حل تعارض را نیز دربرگرفت. امروزه ارتباط میان فردی را پیوندی می‌نامند که مبتنی بر دو رکن و دو نکته زیر باشد؛ رکن نخست: افرادی که قصد برقراری ارتباط دارند باید منحصربفرد بودن و متفاوت بودن خصوصیات رفتاری یکدیگر را بپذیرند. رکن دوم: گفتگو باید به شکلی طراحی شود که در کلیه پیام‌هایی که ردوبدل می‌شوند رکن اول صادق باشد. نکته نخست: ارتباط فرایندی تعاملی است یعنی لازمه ارتباط دادن و گرفتن است. نکته دوم: در فرآیند ارتباط دو عنصر اطلاعات و رابطه همواره درکنار هم قرار دارند.

چارز کولی کتابی به نام سازمان‌های ارتباطی منتشر کرده و در آن کتاب ارتباط را اینگونه تعریف می‌کند: "ارتباط مکانیسمی است که روابط انسانی به وسیله آن به وجود می‌آیند، ارتباط در برگیرنده حالات چهره، کلمات، حرکات، طنین صدا، نوشته‌ها، تلگراف، قطار و خیلی چیزهای دیگر است." ويرجينيا استير در تعریف ارتباط می‌گوید: من ارتباط را همانند چتر فراگيري می‌بینم كه همه بشريت را تحت پوشش و تأثير خود قرار مي‌دهد. هنگامی که فردي به سیاره زمين قدم مي‌گذارد، ارتباط مهمترين عاملي است كه نوع پیوند او را با ديگران و آنچه را كه در جهان پيرامونش براي او اتفاق مي‌افتد تعيين مي‌كند. ادوین امری در کتاب مقدمه‌ای بر ارتباط جمعی می‌نویسد: "ارتباط در معنای عام عبارت از فن انتقال اطلاعات، افکار و رفتارهای انسانی از یک شخص به شخص دیگر است. به عنوان مثال هنگامی که انسانی می‌خندد نشاط و شادی خود را با نگاه و لبخند نشان می‌دهد. و یا زمانی که فردی به فرد دیگر برخورد کرده و به او سلام (صبح به خیر) می‌کند ، یا وقت به خیر می‌گوید با استفاده از کلمات یا بیان شفاهی دوستی و صمیمیت خود را به او ابراز می‌کند . همچنین زمانی که دوستی برای شما کارت تبریک یا نامه‌ای ارسال می‌کند هدف و منظور خود را به شکل کتبی ارائه می‌دهد و با شما رابطه ایجاد می‌نماید." دائره‌المعارف عمومي فيشر واژه ارتباط راچنين تعريف می‌کند : ارتباط در مفهوم گسترده آن، براي بيان هرنوع انتقال اطلاعات به كار مي‌رود. دکتر اسبورن ایجاد ارتباط صمیمانه را یک برخورد خلاق می‌داند. برخورد خلاقی که موجب تکامل فرد می‌شود. جورگن: ارتباط عبارت است از فراگردهایی که بر مبنای آن انسان‌ها همدیگر را تحت نفوذ قرار می‌دهند. ارتباط فرآیندی پویا، پیوسته، تعاملی و برگشت ناپذیر است که طی آن دو نفر یا بیشتر از طریق به کار بردن انواع پیامهایی که معنای آن برایشان مشخص است و ما آن را "علامت بیانی" می‌نامیم میان خود پیوند ایجاد می‌کنند؛ این پیوند ممکن است به منظور تغییر رفتار پیام گیر، و یا تبادل افکار، نظرات، احساسات، عقايد، خواسته‌ها، نيازها، حقایق و هيجانات باشد به نوعي که طرفین بتوانند به احساس رضايت بخشی دست یابند. ارتباط فرآیندی پویاست؛ یعنی دائما از حالتی به حالت دیگر تغییر می‌کند. ارتباط فرآیندی پیوسته است؛ یعنی هرگز متوقف نمی‌شود. ارتباط فرآیندی تعاملی است؛ یعنی پیوسته با دیگران تماس داریم. ارتباط فرآیندی برگشت ناپذیر است؛ یعنی پس از ارسال پیام دیگر نمی‌توان جلوی آن را گرفت یا آن را تعدیل کرد. به عبارت دیگر ارتباط مکانیسمی است حداقل دوسویه در محدوده انتشار انتقال و دریافت پیام که روابط انسانی بر اساس یا بوسیله آن شکل می‌گیرند؛ تمام مظاهر اندیشه، وسایل انتقال و حفظ آن‌ها در مکان و زمان بر پایه روابط و پیوند انسانی توسعه پیدا می‌کند. همانطور که بیان شد ارتباط فقط کلام و گفتار نیست بلکه کلیه رفتارهای ما اعم از حالات چهره، حرکات، لحن، مکتوبات، تلگراف، تلفن، اتوبوس، قطار و تمام وسایلی که اخیرا در راه رفاه و توسعه ساخته شده است را در بر می‌گیرد. آنچه از مفهوم واقعی ارتباط با توجه به ریشه لاتین آن درک می‌شود، بیانگر آن است که لازمه برقراری پیوند نه تنها وجود یک فرستنده فعال و یک گیرنده انفعالی، بلکه نیازمند پسخوراند یا فیدبک طرف دوم پیام نیز می‌باشد که تغییر دهنده طرز رفتار طرف اول است. تعریف این کتاب: "ارتباط موثر به فعالیت‌های رفتاری از پیش طرح ریزی شده‌ای گفته می‌شود که همراستا با موضوع و هدف ارتباط در جهت ایجاد اثربخشی، تغییر و یا جذب، بین دو یا چند نفر به شکل رابطه‌ای دوطرفه _ مطلوب _ یا کنش متقابل انجام می‌گیرید. تاثیر گذاشتن یا متاثر شدن مستلزم وجود ارتباط فعالیت‌های متقابل است. این فعالیت‌ها عبارتند از فعالیت‌های پیش از برقراری ارتباط، فعالیت‌های ضمن ارتباط و فعالیت‌های که پس از ارتباط لازم الاجراست. هنگامی که ارتباط متقابل برقرار می‌شود به وسیله پاسخ‌هایی که دریافت می‌کنید، میزان موفقیت و اثربخشی ارتباط را می‌توان تخمین زد." ارتباط موثر و صمیمانه شما را زودتر و سریعتر به خواسته‌هایتان می‌رساند. برای درک این مفهوم در یک تحقیق جامعه شناختی از ده نفر آمریکایی خواسته می‌شود از ایالت خود خارج شده و وارد ایالت دیگری شوند. این افراد بایستی بدون اتکا به پول، آشنا، پارتی، کارت اعتباری و شناسایی در یکی از شرکت‌های معتبر استخدام شده و یا از یکی از بانک‌ها و موسسات وام بگیرند. پس از پایان زمان تعیین شده تنها دو نفر از این ده نفر توانستند ارتباط صمیمانه و تاثیرگذار برقرار کرده و به هدف خود نزدیک شوند. البته هیچ‌کدام از این افراد آموزش‌های ویژه‌ای ندیده بودند. آنتونی رابینز آزمایش فوق را به شکل موفقیت آمیزتری به مرحله اجرا گذاشت. وی پس از پایان یک دوره آموزشی در کاریفری آریزونا از 120 نفر زن و مرد خواست بدون پول و کارت شناسایی خود را به شهر فنیکس که حدود 100 کیلومتر دورتر از محل اقامتشان بود برسانند. قرار بود این افراد مدتی را در یک منزل یا هتل اقامت کرده و تنها از طریق مهارت ارتباط موثر شغلی خوب، پول و غذا عالی نیز به دست آورند. پس از پایان مهلت تعیین شده 80 درصد این افراد موفق شده بودند. درصورتی که برقراری ارتباط را کوششی آگاهانه درجهت هماهنگ کردن گیرنده در اطلاعات، عقاید و طرز فکرهای خود و جامعه به منظور عملکرد مؤثر در سراسر بافت اجتماعی بدانیم، آنگاه مسئله تفاهم و هماهنگی روشن می‌شود. اين تونايي موجب تقويت رابطه گرم و صميمي ما با ديگران به ويژه افرادی که بیشتر با آن‌ها در ارتباط هستیم مي‌شود و سلامت رواني و اجتماعي ما را بيش از پيش فراهم می‌کند.

75 تا 80 درصد از اوقات روزانه ما به نحوي از انحاء در تماس، معاشرت، آمیزش و ارتباط با ديگران سپری می‌شود. به عبارت دیگر گفتگوهای شخصی، متقاعد ساختن، هدایت کردن، تقاضا یا نیاز، پرسش، پاسخ، اطاعت و فرمانبری بخش عمده فعالیت‌های ما را به خود اختصاص می‌دهد. از این‌رو کیفیت زندگی ما رابطه مستقیمی با کیفیت برقراری پیوندهای اجتماعی دارد.

تئوری‌های ارتباط تئوري هاي ارتباطات را به طور كلي مي توان در دو سنت مورد بررسي قرار داد. سنت اروپايي ارتباطات و سنت آمريكايي ارتباطات. سنت اروپايي سنتي نقادانه است. ريشه هاي شكل گيري جدي اين سنت را مي توان از نقدهاي ماركس به جامعه بورژوازي اروپا و خصوصاً به صورت مشخص از فعاليت هاي مكتب فرانكفورت دانست.از سوي ديگر فعاليت هاي انجام شده در آمريكا كه ريشه هاي آن در انديشمندان مكتب شيكاگو ديده مي شود. شكل گيري ارتباطات به صورت جدي در ايالات متحده را مي توان همزمان با جنگ جهاني دانست. پروپاگانداي شديد هيتلر و ترس ناشي از استيلاي نازي ها بر آمريكا زمينه ساز مطالعاتي در اين حوزه شد. بعدها اين تحقيقات با بررسي نحوه راي دهي مردم در انتخابات با تلاش هاي هارولد لاسول به صورت جدي تر پيگيري شد.

مبادلۀ اجتماعی: بر اساس این تئوری سه عامل سود، جایگزینی و سرمایه‎گزاری بر رضایت طرفین از ارتباط تاثیر گذار می‌باشند.

تئوری انصاف: تئوری انصاف می‌گوید: افراد به میزانی که از خود مایه ‎می‎گذارند انتظاردریافت‎ دارند.

تئوری فیلتر: مردم با افرادی بیشتر صمیمی شده و بیشتر گرم می‌گیرند که احساس می‎کنند آن‌ها را بیشتر دوست می‌دارند.

ثمره ارتباط مؤثر

 همیشه نفر اول بودن.  ایجاد تاثیر مثبت در دیگران.  کسب آرامش برای خود و ایجاد امنیت و آرامش برای اطرافیان.  کاهش تنش‌ها در خانواده و اجتماع.  مشابهت، هماهنگی، تفاهم و بهبود درک متقابل.  ارضاء نیازهای شخصی و به دست آوردن آنچه برای فرد مهم است.  در زمان مکالمه یا مصاحبه (مصاحبه شغلی) قویتر ظاهر شدن، با اطمینان سخن گفتن، افزایش توانایی بیان نقطه نظرها، تقويت اعتماد به نفس در کلیه موقعیت‌ها و به دست گرفتن زمام امور.  موفقیت بیشتر در زمان مصاحبه شغلی، کاریابی و یا ترفیع.  هنر متقاعد و مجاب کردن دیگران و عدم تسلط اطرافیان.  رضايت خاطر.  احساس مفید بودن.  تقويت رشد اجتماعي، روحي، رواني و عاطفي.  تأمين بخشي از نيازهاي اساسي انسان.  انتقال صريح پيام و پی بردن به افکار و اندیشه اطرافیان.

موضوع ارتباط

موضوع برقراری ارتباط در یکی از ابعاد زير مطرح مي شود:

      الف _ ارتباط درون فردی یا ارتباط انسان با خود. مانند تفکر، تصمیم‌گیری، گوش کردن، خودنگری و ...
       ب _ ارتباط انسان با خالق خود.
       ج _ ارتباط میان فردی یا ارتباط انسان با هم نوع خود. مانند: گفتگو، مصاحبه، مذاکره، مشاجره و ... 
       د _ ارتباط انسان با طبیعت، حیوانات یا جهان پیرامون.

منبع: کتاب مدیریت ارتباطات میان فردی * هاشم دهقان پور فراشاه * مشهد 1387

رشته دانشگاهی

ارتباطات رشته‌ای دانشگاهی است که به بررسی پدیدهٔ ارتباط می‌پردازد. ارتباط فرایند تبادل داده‌هاست که معمولاً از رهگذر سامانه‌ای از نمادهای مشترک انجام می‌گیرد. ارتباطات امروزه دارای دو حوزه کلی است، یکی ارتباطات به عنوان یکی از شاخه‌های علوم‌انسانی که به ارتباطات اجتماعی معروف است و در ایران شامل زیرشاخه‌هایی از جمله تحیق در ارتباطی جمعی، مدیریت رسانه روزنامه‌نگاری ، روابط عمومی ، مدیریت رسانه خبرگزاری‌ها، تبلیغات بازرگانی و خود ارتباطات اجتماعی است و دیگری ارتباطات به عنوان یکی از شاخه‌های فناوری ارتباطات و اطلاعات است که IT و ICT و مدیریت it در ایران از زیرشاخه‌های آن بشمار می‌آید. ارتباطات در ارتباطات اجتماعی بر اساس سیستم اجتماعی مورد نظر تعریف می‌شود بطور مثال در ارتباطات انسانی «تفهیم و تفاهم و تسهیم معنی»(علی اکبر فرهنگی) قابل کاربرد است ولی در رسانه‌ها از تعریف محسنیان راد استفاده می‌شود که میگوید«فراگرد انتقال پیام از گیرنده به فرستنده مشروط بر اینکه معنی متجلی شده در گیرنده شبیه معنی مورد نظر فرستنده باشد» البته برای موارد دیگر مانند موسیقی باید ار تعاریف دیگری در ارتباطات استفاده کرد. تعریف ارتباطات در علوم پایه از مدل شنن و ویور استفاده می‌کند و در آن انتقال سیگنال و اطلاعات از مهم‌ترین ارکان بشمار می‌آید.

جستارهای وابسته

• پروتکل

رشته ارتباطات داراي گستره وسيعي است. نخستين كالج هايي كه به آموزش علوم ارتباطات مي پرداختند٬مدارس روزنامه نگاري بودند.تا مدت ها ميان متخصصين روزنامه نگاري و انديشمندان رشته تازه ايجاد شده ارتباطات بر سر موضوع علم ارتباطات جدل وجو داشت.اين موضوع كماكان به صورت كامل حل نشده است. از چالش هاي ديگر ارتباطات نسبت آن با حوزه هاي مثل جامعه شناسي٬نقد ادبي٬مطالعات فرهنگي٬مطاعات فيم و سينما و... است. واقعيت آن است كه ارتباطات ماهيتي ميان رشته ايي داشته و در ارتباطات با حوزه هاي متعدد علوم انساني قرار دارد. به طور كلي مي توان گفت از نسبت ميان علوم ارتباطات با سياست٬گرايشي تحت عنوان ارتباطات سياسي از نسبت ميان ارتباطات و توسعه گرايشي تحت عنوان ارتباطات و توسعه و از نسبت ميان مديريت و ارتباطات رشته روابط عمومي شكل گرفته است. رشته روزنامه نگاري نيز كه بنيان اوليه اين رشته محسوب مي گردد. تحولات بوجود آمده در حوزه ارتباطات راه دور اينترنت و شبكه نيز موضوع و گرايش مهم ديگري در مطالعات ارتباطات است.مطالعه رسانه ها با رويكرد نقد فرهنگي از حوزه هاي ديگر اين رشته است...

پیوند به بیرون

• وب‌گاه دکتر یونس شکرخواه

این نوشتار خُرد است. با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.