Article on other languages:
- Qala
- Maen
- Kamen
- Pedra
- Sten
- Stein
- Stone
- Ŝtono
- Piedra
- Kivi_(täsmennyssivu)
- Pierre_(matériau)
- Pedra
- אבן
- Stone
- 石
- Lapis
- കല്ല്
- Steen
- Stein
- Kamień
- Rumi
- Камень
- Stone
- Kamen
- Санг
- Каміння
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
سنگ به موادي از پوسته زمين اطلاق مي شود كه از يك يا چند كاني كه با يكديگر پيوند يافته اند، درست شده است.
سنگ یا خاک
از نقطه نظر زمين شناسي، سنگ به موادي از پوسته زمين اطلاق مي شود كه از يك يا چند كاني كه با يكديگر پيوند يافته اند، درست شده است. در مقابل خاك توده اي از ذرات با دانه هاي منفصل يا داراي پيوند سست است كه بر اثر هوازدگي سنگ ها و به طور برجا تشكيل شده است. ليكن در مهندسي و كارهاي ساختماني قابليت حفاري مصالح زمين شناسي به عنوان شاخصي در طبقه بندي آنها به دو گروه سنگ و خاك مورد استفاده قرار مي گيرد[۱].
منشا شکل گیری سنگ ها و خرده سنگ ها
دو فرایند کوه زایی و کوه سایی در زمین موجب پدید آمدن محصولات سنگی می شود.[۲]
عوامل کوه زایی
فشارهای کره مذاب درون زمین را که به پوسته جامد سطح آن وارد می شود را می توان عامل فرایند کوه زایی و خشکی زایی نامید.
عوامل هوازدگی یا کوه سایی
هر یک از چند روندی را که باعث خرد شدن و تغییر شکل مواد سخت سطح زمین و موادی که با جو در تماس هستند، هوازدگی می نامند. عوامل فرسایش یا هوازدگی به دو گروه فیزیکی و شیمیایی تقسیم می شوند.
هوازدگی شیمیایی
محصول هیدراتاسیون، انحلال، هیدرولیز، اکسیداسیون و یا عکس العمل آب های اسیدی با املاح تشکیل دهنده سنگ هاست.[۳]
هوازدگی فیزیکی
این پدیده توسط عواملی چون یخبندان، تغییرات حرارت در جو و در نتیجه انبساط و انقباض، نیروی جاذبه زمین، رشد گیاهان، باد، جریان آب و عمل جانوران و مانند اینها شکل می گیرد و باعث خرد شدن سنگ ها و تغییر شکل آنها به دانه های ریزتر می شود.[۴]
ساختمان شیمیایی سنگ ها
سنگ ها خود از قسمت های ساده تری به نام کانی ساخته شده اند. کانی ها مواد جامد، طبیعی، معمولا متبلور، غیرآلی، همگن و با ترکیبات شیمیایی مشخص اند. تاکنون بیش از ۳۰۰۰ کانی در طبیعت شناخته شده که تنها حدود ۲۴ کانی در سنگ های پوسته زمین فراوان هستند و آنها را کانی های سنگ ساز می نامند.[۵]
طبقه بندی شیمیایی سنگ ها
چون کانیهای تشکیل دهنده سنگ ها متنوع هستند، بسته به میزان وجود بعضی دیگر از ترکیبات شیمیایی که در آنها است سنگ ها را به چهار دسته تقسیم می کنند:
طبقه بندی سنگها از نظر نحوه تشکیل
سنگها از نظر نحوه تشکیل به سه گروه زیر تقسیم می شوند:
سنگهای رسوبی
بعضی از سنگها بر اثر ته نشین شدن مواد داخل آب به وجود میآیند. رودها مقدار زیادی مواد را با خود به دریاها و دریاچهها میبرند. این مواد به دلیل سنگینی به ته دریا میروند. روی هم قرار میگیرند و پس از سفت شدن سنگهایی را به وجود میآورند که به آنها سنگهای رسوبی گفته میشود. سنگهای رسوبی لایه لایهاند که رنگ یا جنس هر لایه با لایه دیگر متفاوت است. سنگهای رسوبی در کوههای البرز و زاگرس به فراوانی یافت میشوند. ریگ، شن و سنگهای آهکی نمونههایی از سنگهای رسوبی هستند.
سنگهای آذرین
گروه دیگری از سنگها بر اثر سرد شدن مواد بسیار داغ به وجود آمدهاند که قبلاً در زمین بودهاند. دمای اعماق زمین زیاد است و بعضی سنگها را ذوب میکند. این سنگها در زیر یا سطح زمین دوباره سرد میشوند و سنگهایی را به وجود میآورند که به آنها آذرین میگویند. سنگهای کوههایی مانند دماوند و الوند از نوع آذرین است. سنگهای آذرین از بلورهای ریز یا درشت تشکیل شدهاند.
سنگهای دگرگون شده
بعضی از سنگهای رسویی یا آذرین اگر مدت زیادی در اعماق زمین بمانند، باید فشار و گرمای زیادی را تحمل کنند. این سنگها مانند آجر پخته میشوند و شکل قبلی خود را از دست میدهند و به همین دلیل به آنها سنگهای دگرگون شده میگویند. (مانند سنگ مرمر)
استفاده
سنگها و کانیها در ساختمان سازی، صنایع، پزشکی و غیره به کار میروند.
انواع سنگ های ساختمانی
این سنگ ها در دسته های گوناگون و متنوعی نام گذاری می شوند که بعضا نام معدن سنگ به عنوان اسم آن استفاده می شود.رایج ترین سنگ های ساختمانی عبارتند از:[۶]
مشخصات کلی انتخاب سنگ برای مصارف ساختمانی
سنگ های مورد استفاده در کارهای ساختمانی باید دارای مشخصات زیر باشند:[۷]
- ۱- بافت سنگ باید ساختمانی سالم داشته باشد، یعنی بدون شیار، ترک و رگه های سست باشد (کرمو نباشد)
- ۲- بدون هرگونه خلل و فرج باشد
- ۳- پوسیدگی نداشته باشد
- ۴- یکدست، یکنواخت و همگن باشد
- ۵- سنگ ساختمانی نباید آب زیاد جذب کند، لذا نباید:
- الف- در آب متلاشی یا حل شود
- ب- تمام یا قسمتی از آن بیش از ۸ درصد وزن خود آب بمکد
- ۶- سنگ ساختمانی نباید آلوده به مواد طبیعی و مصنوعی باشد
- ۷- سنگ باید شرایط فیزیکی و شیمیایی محیط را تحمل کند، لذا باید:
- الف- در برابر باد، یخبندان، تغییرات دما و در صورت وجود جریان آب در مقابل آن و کلیه عوامل فرسایش مقاومت کند
- ب- در برابر محیط های شیمیایی اسیدی و قلیایی و همچنین عمل هیدرولیز و اکسیداسیون مقاومت کند
- ۸- مقاومت فشاری برای قطعات باربر نباید کمتر از ۱۵۰ کیلوگرم بر سانتی متر مربع باشد
- ۹- در مقابل سایش مقاوم باشد
طبقه بندی سنگ های طبیعی براساس BS812
- گروه بازالت: آندزیت، بازالت، پرفیریت های قلیایی، دولومیت ها، اپیدیوریت، لامپروفیر، کوارتز-دولویت و اسپلیت
- گروه فلینت: چرت، فلینت
- گروه گابرو: دیوریت قلیایی، گنایس قلیایی، گابرو، هورن بلند، نوریت، پریدوتیت، پیکریت و سرپانتینت
- گروه گرانیت: گنایس، گرانیت، گرانودیوریت، پگناتیت، کوارتز-دیوریت و سینیت
- گروه سنگ های ماسه ای و آذرین: آرکوز، گریویک، ماسه سنگ و توف
- گروه هورن فل: همه سنگ های ناشی از دگرگونی غیر از مرمر
- گروه سنگ آهک: دولومیت، سنگ آهک و مرمر
- گروه شیست ها: فیلیت، شیست و اسلیت
- گروه پروفیری: آپلیت، داسیت، فلسیت، گرانوفیر، گراتوفیر، میکرو گرانیت، پروفیری، کوارتز-پروفیریت، ریولیت و تراشیت
- گروه کوارتزیت: گانیستر، ماسه سنگ های کوارتزیتی و کوارتزیت دوباره بلوری شده
فساد در سنگ
عامل اصلی فساد در سنگ ها اثر نمک های محلول بر آنها می باشد. آلودگی محیط، یخبندان و پوسیدگی در قطعات فلزی و وجود رگه های ضعیف و همچنین عملیات اجرایی ضعیف نیز موجب تخریب سنگ ها می شود.
اثر نمک های محلول
چنانچه رطوبتی که به همراه خود نمک های محلول دارد از سطح سنگ تبخیر شود مقداری نمک در سطح آن به صورت شوره و لایه ای هم در خلل و فرج سنگ باقی می گذارد. تداوم دور رطوبت-تبخیر موجب افزایش حجم بلور ها و پوسته شدن سطح سنگ می گردد. لذا سنگ هایی که متخلخل ترند در برابر نمک های محلول حساس ترند.[۸]
آلودگی محیط
سنگ های دارای کانی کربنات کلسیم به خصوص در برابر محیط های اسیدی حساس هستند. اکسید گوگرد در محیط مرطوب و اکسیژن موجود در هوا تولید اسید سولفوریک می کند که بر سنگ های آهکی اثر می گذارد و تولید سولفات کلسیم می نماید. سنگ های آهکی و ماسه سنگ های آهکی در این مورد حساس ترند.
- در مورد سنگ های آهکی، سولفات کلسیم حاصل شده در سطح، به وسیله آب شسته می شوند. ولی در سطوحی که قابل شستشو نیستند، سطح به وسیله دوده سیاه می شود و مبدل به پوسته های سخت و برآمدگی هایی می شود که گرد آهکی در اطراف آن وجود دارد.
- در انواع سنگ های آهکی منیزیم دار، ایجاد سولفات منیزیم روند فساد را تسریع می کند.
- در ماسه سنگ ها خلل و فرج توسط گچ (سولفات کلسیم) پر می شوند، پوسته های سخت ایجاد شده اغلب به علت تفاوت انبساط حرارتی فرو می ریزند. ماسه سنگ های سیلیسی گرچه مستقیما بر اثر تهاجم اسیدهای موجود در هوا آسیب نمی بینند ولی سنگ گچ تولید شده توسط سنگ آهک موجب خرابی در آنها می شود که به علت تبخیر حاصل از تبلور در سطح آنها به وجود می آید.
- مرمر که اساسا کربنات کلسیم است مورد هجوم اسیدهای موجود در هوا قرار می گیرد و سطح صیقلی آن در مرور زمان زبر می شود. ولی به علت بافت متراکم و چگال آن کمتر تحت تاثیر عمل تبلور قرار می گیرد.[۹]
اثر یخبندان
تخریب بر اثر یخبندان در قسمت هایی از ساختمان نظیر محل درپوش ها، سایه بان ها، کرسی بنا و کف پنجره ها بیشتر دیده می شود. عموما سنگ آهک و دولومیت بیش از ماسه سنگ در معرض تهاجم اثر یخبندان هستند.
پوسیدگی فلزات
آب بارانی که از سطوح مس و آلیاژهای آن به سطح سنگ آهکی می ریزد باعث ایجاد لکه های سبزرنگی می شود. زنگ زدگی حاصل از مواد آهنی و فولادی بسیار سخت و دشوار از روی سطوح متخلخل سنگ ها پاک می شوند. بیشترین آسیب دیدگی ناشی از انبساط زنگ زدن قطعات آهنی و فولادی داخل سنگ کاری نما رخ می دهد. به این منظور کلیه قطعات فلزی مورد استفاده در نصب سنگ نما باید ضدزنگ باشند.[۱۱]
آتش
آتش به ندرت موجب تخریب کلی در کارهای سنگی شود. ولی سطح نمای گرانیت، مرمر و ماسه سنگ ها ممکن است در اثر آتش سیاه یا خرد شوند.
- سنگ های آهکی عموما تحت تاثیر آتش قرار نمی گیرند، فقط سنگ های با رنگ روشن به علت اکسید شدن آهن موجود در آنها برای همیشه صورتی رنگ می شوند.[۱۲]
منابع
پانویس
- ↑ معماريان ح. ( 1381 )، "زمين شناسي مهندسي و ژئوتكنيك"، دانشگاه تهران، موسسه انتشارات و چاپ، 954 صفحه.
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۸۴
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۸۴
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی،۸۴
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۸۸
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۰
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۱-۹۲
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۲
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۳
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۳
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۳
- ↑ مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۴
